Leren lezen in groep 3: hoe help je kinderen die thuis een andere taal spreken?

Steeds meer leerkrachten krijgen te maken met kinderen die thuis een andere taal spreken dan Nederlands. Sommige kinderen groeien van jongs af aan meertalig op. Anderen zijn pas kort in Nederland en hebben misschien een jaar onderwijs gevolgd in een taalklas of nieuwkomersschool.

Maar een jaar taalonderwijs betekent niet automatisch dat een kind voldoende Nederlands beheerst om probleemloos mee te komen in groep 3.

Vooral bij het aanvankelijk lezen kunnen verschillen in taalontwikkeling een uitdaging zijn. Hoe ga je daarmee om, zonder dat kinderen achterop raken?

Een andere thuistaal is niet het probleem
Kinderen die meertalig opgroeien, kunnen uitstekend leren lezen. Het gaat er niet om welke taal een kind thuis spreekt, maar welke vaardigheden het al heeft ontwikkeld.

Een kind kan bijvoorbeeld prima klanken onderscheiden in de eigen moedertaal, maar nog weinig Nederlandse woorden kennen. Een ander kind kent al veel Nederlandse woorden, maar heeft moeite om de afzonderlijke klanken in die woorden te herkennen.

Die verschillen vragen om een gerichte aanpak.

Leren lezen begint niet bij letters, maar bij klanken
Bij Alfabetcode staat het principe van klank naar teken centraal.
Kinderen leren eerst luisteren naar de klanken waaruit gesproken woorden bestaan. Daarna ontdekken ze hoe ze die klanken kunnen weergeven met letters.

Deze vaardigheid noemen we fonemisch bewustzijn.

Een voorbeeld:

Neem het woord vis. Een kind leert dat het woord bestaat uit drie afzonderlijke klanken: /v/ /i/ /s/.

Door die klanken langzaam achter elkaar uit te spreken, ontstaat wat we bij Alfabetcode slakkentaal noemen.
Het kind leert woorden in klanken te verdelen en afzonderlijke klanken weer samen te voegen tot een woord.
Pas daarna koppelen we de klanken aan geschreven tekens.

Dat is de basis van de aanpak van Alfabetcode: eerst de klank, dan de letter, dan lezen.

Maar wat als een kind het woord niet kent?
Fonemisch bewustzijn is een belangrijke voorwaarde voor het leren decoderen. Maar om te begrijpen wat je leest, heb je ook woordenschat nodig.

Een kind kan technisch leren lezen zonder alle woorden te kennen. Maar wat heeft het aan het lezen van een zin als het de betekenis van de woorden niet begrijpt?

Daarom is het belangrijk om bij kinderen met een beperkte Nederlandse woordenschat tegelijkertijd te werken aan taalontwikkeling.

Dat kan heel praktisch:

• Leer dagelijks nieuwe Nederlandse woorden aan.
• Gebruik voorwerpen, afbeeldingen en concrete situaties om woorden betekenis te geven.
• Laat kinderen de woorden uitspreken en gebruiken in zinnen.
• Oefen met het herkennen en onderscheiden van klanken.
• Laat kinderen bekende woorden uitspreken in slakkentaal.

Zo ontwikkelen kinderen hun woordenschat én hun fonemisch bewustzijn.

Moet ieder kind direct na de zomervakantie beginnen met lezen?
In veel groepen 3 start het formele leesonderwijs vrijwel direct na de zomervakantie. Maar is dat voor ieder kind de beste aanpak?

Voor kinderen die nog onvoldoende voorbereid zijn, kan het zinvol zijn om eerst extra tijd te besteden aan de noodzakelijke vaardigheden. Bijvoorbeeld gedurende de eerste weken tot de herfstvakantie.

Dat betekent niet dat meertalige kinderen standaard later moeten beginnen. Integendeel: kinderen die voldoende voorbereid zijn, kunnen gewoon starten.

Ook bij kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, is het belangrijk om niet onnodig te wachten met expliciete klank-tekenkoppelingen. De voorbereiding en het aanvankelijk lezen kunnen waar nodig naast elkaar plaatsvinden.

Het gaat erom dat je als leerkracht kijkt naar wat een kind al kan en welke ondersteuning het nog nodig heeft.

Wat betekent dit voor de leerkracht?
Met dertig kinderen in de klas is individuele begeleiding niet altijd eenvoudig. Juist daarom helpt een duidelijke, doelgerichte aanpak, waarbij je met de hele groep werkt aan vaardigheden die voor alle kinderen belangrijk zijn.

Fonemisch bewustzijn is niet alleen nuttig voor kinderen met een andere thuistaal. Alle kinderen profiteren van gerichte aandacht voor klanken.

Bij Alfabetcode begint het leren lezen daarom met Slakkentaal. Kinderen leren bewust luisteren naar gesproken woorden en ontdekken uit welke klanken die bestaan.

Vervolgens leren ze deze klanken omzetten in letters. Door te schrijven leren ze lezen.

Wat je kunt schrijven, kun je ook lezen.